Een rode reus is een ster aan het einde van zijn leven die tientallen tot honderden keren is opgezwollen. Zo eindigt ook de zon: over ongeveer vijf miljard jaar wordt zij zo groot dat Mercurius en Venus worden opgeslokt, en misschien de aarde ook.
10–200 keer de zonkoeler oppervlakoranje tot rood
In het kort: Rode reuzen zijn sterren als de zon, maar dan later in hun leven. Aldebaran en Arcturus zijn bekende voorbeelden.
Zolang een ster waterstof in zijn kern verbrandt, blijft hij in evenwicht. Als die waterstof op is, krimpt de kern en wordt hij heter. Rond de kern begint dan in een schil om de kern waterstof te branden. Die extra energie duwt de buitenlagen ver naar buiten. De ster zwelt op, en omdat de warmte over een veel groter oppervlak verspreid wordt, koelt de buitenkant af en kleurt hij oranje of rood.
Later begint in de kern ook helium te branden, tot koolstof en zuurstof. Bij een ster als de zon begint dat met een korte, felle opflakkering diep binnenin, de heliumflits. Van buiten is daar niets van te zien.
Toekomst
Wat gebeurt er met de zon en de aarde?
Over ongeveer vijf miljard jaar wordt de zon een rode reus. Ze zwelt op tot ongeveer 100 tot 200 keer haar huidige breedte. Mercurius en Venus worden opgeslokt. Of de aarde ook verdwijnt, is onzeker: de zon verliest in deze fase veel massa, waardoor de aarde iets verder naar buiten kan schuiven. Leefbaar blijft de aarde in elk geval niet. Al lang daarvoor, over ongeveer een miljard jaar, wordt de zon zo fel dat de oceanen verdampen.
Afscheid
Een mooi afscheid: de planetaire nevel
Aan het einde blaast een rode reus zijn buitenlagen rustig de ruimte in. Het hete hart dat overblijft, laat dat gas oplichten in prachtige kleuren. Dat heet een planetaire nevel, al heeft het niets met planeten te maken: in oude telescopen leken ze op kleine planeetschijfjes. Na enkele tienduizenden jaren is de nevel verwaaid, en blijft er een witte dwerg over.
Een bekend voorbeeld is de Ringnevel in de Lier, vlak bij Vega: een rookring van gas rond een stervende ster.
Zelf kijken
Rode reuzen zelf zien
Het makkelijkst zijn Aldebaran in de Stier (winter) en Arcturus in de Ossenhoeder (voorjaar). Beide zijn duidelijk oranje. Mira in de Walvis is een bijzondere rode reus: in ongeveer elf maanden wordt hij van onzichtbaar tot goed zichtbaar met het blote oog, en weer terug.
De Ringnevel is in de zomer te zien met een kleine telescoop, als een klein grijs rookringetje tussen twee sterren onder Vega.
Vragen
Veelgestelde vragen over rode reuzen
Is een rode reus heter of koeler dan de zon?
Zijn oppervlak is koeler, daarom is hij rood. Maar zijn kern is juist veel heter dan die van de zon nu.
Wordt elke ster een rode reus?
Sterren tussen ongeveer de helft en acht keer de massa van de zon wel. Zwaardere sterren worden rode superreuzen, zoals Betelgeuze. Rode dwergen worden waarschijnlijk nooit een rode reus.
Hoe lang blijft een ster een rode reus?
Veel korter dan zijn gewone leven: ongeveer een miljard jaar of minder, tegen tien miljard jaar voor de zon als gele ster.
De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.