Sterfasen
Sterren worden geboren, leven miljoenen tot biljoenen jaren en sterven. Hoe dat verloopt, hangt bijna helemaal af van één ding: hoe zwaar de ster bij zijn geboorte is. Op deze pagina volg je de drie belangrijkste routes.
Sterren worden geboren, leven miljoenen tot biljoenen jaren en sterven. Hoe dat verloopt, hangt bijna helemaal af van één ding: hoe zwaar de ster bij zijn geboorte is. Op deze pagina volg je de drie belangrijkste routes.
Van wolk tot ster tot restant: de levensloop in stappen.
Op deze pagina
Feiten
Biljoenen jaren; eindigt als witte dwerg
Ongeveer 10 miljard jaar; rode reus, dan witte dwerg
Een paar honderd miljoen jaar; rode reus, dan witte dwerg
Ongeveer 20 miljoen jaar; supernova, dan neutronenster
Ongeveer 5 miljoen jaar; supernova, mogelijk zwart gat
Geen ster: een bruine dwerg
Fase 1
Sterren ontstaan in grote, koude wolken van waterstofgas en stof. Als een deel van zo’n wolk samentrekt, bijvoorbeeld door een schokgolf van een supernova in de buurt, trekt de zwaartekracht het steeds verder samen. Het midden wordt warmer en dichter: een protoster. Rondom draait een platte schijf van gas en stof, waaruit later planeten kunnen ontstaan.
Als de kern ongeveer tien miljoen graden bereikt, begint waterstof te fuseren tot helium. Op dat moment is de ster geboren. De Orionnevel, onder de gordel van Orion, is zo’n kraamkamer waar nu sterren ontstaan.
Fase 2 en 3
Lichte sterren (rode dwergen) branden extreem zuinig. Ze worden niet opgeblazen tot reus, maar worden heel langzaam heter en krimpen uiteindelijk tot een witte dwerg. Dat gebeurt pas over biljoenen jaren.
Sterren zoals de zon (gele sterren) schijnen miljarden jaren rustig. Als de waterstof in de kern op is, zwellen ze op tot rode reus. Daarna stoten ze hun buitenlagen af als een planetaire nevel, en blijft er een witte dwerg over.
Zware sterren (blauwe reuzen, meer dan ongeveer acht keer de zon) leven kort en fel. Ze worden een superreus, zoals Betelgeuze, en ontploffen als supernova. Er blijft een neutronenster of een zwart gat over.
Hulpmiddel
Begin twintigste eeuw zetten de Deense sterrenkundige Ejnar Hertzsprung en de Amerikaan Henry Norris Russell los van elkaar sterren in een grafiek: temperatuur tegen lichtkracht. Ze ontdekten dat de meeste sterren niet willekeurig verspreid liggen, maar op een schuine band: de hoofdreeks. Daar brengen sterren het grootste deel van hun leven door. Reuzen en witte dwergen liggen op aparte plekken.
Dat diagram is nog steeds de belangrijkste kaart voor het leven van sterren. Hertzsprung was later van 1935 tot 1944 directeur van de Sterrewacht Leiden.
Zelf kijken
In de winter zie je bijna het hele verhaal in één blik op Orion: de Orionnevel, waar sterren worden geboren; de blauwe reuzen in de gordel en Rigel, in de bloei van hun korte leven; en Betelgeuze, een stervende superreus. Een stukje verderop, in de Stier, staat de Krabnevel: het overblijfsel van een supernova uit 1054. Met een verrekijker en een kleine telescoop kun je ze allemaal bekijken.
Vragen
Door heel veel sterren te bekijken. Het is alsof je in een bos op één middag bomen van elke leeftijd ziet: zaailingen, volwassen bomen en omgevallen stammen. Zo kun je de levensloop van een boom afleiden zonder honderd jaar te wachten.
Over ongeveer vijf miljard jaar wordt de zon een rode reus. Uiteindelijk blijft er een witte dwerg over.
In de Melkweg ontstaan elk jaar gemiddeld enkele nieuwe sterren, uit wolken van gas en stof, vaak met materiaal van eerdere, gestorven sterren erin.
Bronnen
Uitleg over het ontstaan, leven en einde van sterren.
Beelden van sterrenkraamkamers, planetaire nevels en supernovaresten.
Metingen aan honderden miljoenen sterren in alle levensfasen.
De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.