Oranje reus

Arcturus

Arcturus is de helderste ster op het noordelijk halfrond van de hemel en de vierde helderste ster aan de hele nachthemel. Het is een oranje reus op 37 lichtjaar, die je in het voorjaar vindt door de steel van de Grote Beer te volgen.

Ossenhoeder37 lichtjaaroranje
In het kort: Arcturus is een oude ster die al opgezwollen is tot reus. Hij beweegt in een opvallend andere richting door de Melkweg dan de meeste sterren in onze buurt.
Illustratie van de oranje reus Arcturus

Arcturus is warm oranje van kleur, net als Aldebaran.

Feiten

Arcturus in cijfers

Sterrenbeeld

Ossenhoeder (Boötes)

Afstand

Ongeveer 37 lichtjaar

Type

Oranje reus

Doorsnede

Ongeveer 25 keer de zon

Massa

Ongeveer 1 keer de zon

Lichtkracht

Ongeveer 170 keer de zon

Helderheid

Vierde helderste ster aan de nachthemel

Uitleg

Een oude ster als de zon

Arcturus is ongeveer even zwaar als de zon, maar een stuk ouder: misschien zeven miljard jaar. In zijn kern is de waterstof op, en de ster is opgezwollen tot ongeveer 25 keer de breedte van de zon. Daardoor is zijn oppervlak afgekoeld en ziet hij er oranje uit. Over een paar miljard jaar maakt de zon dezelfde stap. Lees meer bij rode reus.

Beweging

Een snelle vreemdeling

De meeste sterren in onze buurt bewegen ongeveer met de zon mee in een rondje om het midden van de Melkweg. Arcturus niet. Hij beweegt schuin door de schijf van de Melkweg heen, met ruim 120 kilometer per seconde ten opzichte van de zon. Samen met een groep andere oude sterren vormt hij de Arcturusstroom.

Sommige sterrenkundigen denken dat die sterren lang geleden uit een klein sterrenstelsel kwamen dat door de Melkweg is opgeslokt. Over een paar honderdduizend jaar is Arcturus zo ver verschoven dat hij met het blote oog niet meer te zien is.

Verhaal

Licht uit 1893

In 1933 werd de wereldtentoonstelling in Chicago op een bijzondere manier geopend. Telescopen vingen het licht van Arcturus op en zetten de verlichting aan. Men dacht toen dat Arcturus 40 lichtjaar ver stond. Het licht was dan vertrokken rond 1893, het jaar van de vorige wereldtentoonstelling in Chicago. Inmiddels weten we dat de afstand 37 lichtjaar is, maar het verhaal is blijven hangen.

Zelf kijken

Zo vind je Arcturus

Arcturus is de ster van het voorjaar. Zoek ’s avonds de Grote Beer, die dan hoog aan de hemel staat. Volg de kromme steel van de Steelpan en trek de boog verder door. De eerste felle, oranje ster die je tegenkomt, is Arcturus. Een Engels ezelsbruggetje zegt: follow the arc to Arcturus, volg de boog naar Arcturus.

In november staat Arcturus ’s avonds laag in het noordwesten en gaat hij al vroeg onder. Vanaf maart is hij weer goed te zien.

Vragen

Veelgestelde vragen over Arcturus

Waarom heet de ster Arcturus?

De naam komt uit het Grieks en betekent “bewaker van de beer”. Arcturus staat vlak achter de Grote Beer aan de hemel.

Is Arcturus feller dan Vega?

Een klein beetje. Ze zijn bijna even helder, maar Arcturus is net iets feller. Het verschil is met het blote oog nauwelijks te zien.

Heeft Arcturus planeten?

Er is nooit een planeet bij Arcturus bevestigd.

Bronnen

Bronnen en verder lezen

ESA – Gaia

Metingen van afstanden en bewegingen van sterren, zoals de snelle beweging van Arcturus.

De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.