Meest voorkomende ster

Rode dwerg

Rode dwergen zijn kleine, koele sterren. Ongeveer drie van de vier sterren in de Melkweg zijn rode dwergen, maar met het blote oog zie je er vrijwel geen. Ze gaan zo zuinig met hun brandstof om dat er in het hele heelal nog nooit één is opgebrand.

kleiner dan de helft van de zon2.000–3.500 °Cleeft biljoenen jaren
In het kort: Een rode dwerg is de marathonloper onder de sterren: weinig licht, maar een extreem lang leven. De dichtstbijzijnde ster, Proxima Centauri, is er een.
Illustratie van een kleine rode dwerg

Een rode dwerg is klein en koel, maar brandt ongelooflijk lang.

Op deze pagina

Ga direct naar een onderdeel

Feiten

Rode dwergen in cijfers

Massa

Ongeveer 8 tot 60 procent van de zon

Temperatuur oppervlak

Ongeveer 2.000 tot 3.500 °C

Lichtkracht

Vaak minder dan 1 procent van de zon

Levensduur

Honderden miljarden tot biljoenen jaren

Hoe vaak

Ongeveer 3 op de 4 sterren in de Melkweg

Bekende voorbeelden

Proxima Centauri, Barnards ster, TRAPPIST-1

Uitleg

Waarom leven rode dwergen zo lang?

Een ster schijnt doordat in zijn kern waterstof wordt omgezet in helium. Hoe zwaarder de ster, hoe heter en sneller dat gaat. Een rode dwerg is licht en koel. Daardoor gaat het omzetten heel langzaam.

Bovendien wordt het gas in een rode dwerg voortdurend rondgeroerd, als soep in een pan. Steeds komt er verse waterstof in de kern terecht. Bij de zon gebruikt alleen de kern zijn brandstof; bij een rode dwerg doet bijna de hele ster mee. Het resultaat: een rode dwerg kan honderden keren langer schijnen dan de zon. Het heelal is pas 13,8 miljard jaar oud, dus geen enkele rode dwerg heeft zijn brandstof al opgemaakt.

Uitleg

Onrustige kleine sterren

Veel rode dwergen, vooral jonge, zijn onrustig. Ze hebben sterke magnetische velden en krijgen plotseling uitbarstingen: flares. In enkele minuten kan zo’n ster veel feller worden dan normaal. Proxima Centauri doet dat regelmatig. Voor eventuele planeten dichtbij is dat slecht nieuws: ze krijgen dan een flinke dosis straling over zich heen.

Planeten

Vol met planeten

Rode dwergen hebben vaak meerdere kleine planeten. Omdat de ster zo zwak is, ligt de leefbare zone, waar het warm genoeg kan zijn voor vloeibaar water, heel dichtbij: soms dichter dan Mercurius bij de zon.

Het bekendste voorbeeld is TRAPPIST-1, op ongeveer 40 lichtjaar. In 2017 werd bekendgemaakt dat er zeven planeten zo groot als de aarde omheen draaien, waarvan een paar in de leefbare zone. De ruimtetelescoop James Webb onderzoekt of die planeten een atmosfeer hebben. Ook rond Barnards ster draaien vier kleine planeten.

Zelf kijken

Kun je een rode dwerg zien?

Met het blote oog vrijwel niet. Zelfs de helderste rode dwergen zijn net te zwak, ook al staan veel van hen heel dichtbij. Van de dertig sterren die het dichtst bij de zon staan, zijn de meeste rode dwergen, maar geen enkele daarvan zie je zonder hulpmiddel. Dat zegt veel: wat je ’s nachts ziet, zijn vooral de uitzonderlijk felle sterren, niet de gewone.

Met een verrekijker en een sterrenkaart kun je Barnards ster in de Slangendrager zoeken. Het is een zwak, oranjerood puntje.

Vragen

Veelgestelde vragen over rode dwergen

Wat gebeurt er als een rode dwerg opgebrand is?

Waarschijnlijk wordt hij eerst iets heter en blauwer, en krimpt hij daarna tot een witte dwerg. Dat is berekend, maar nog nooit gezien: daarvoor is het heelal nog te jong.

Is een rode dwerg hetzelfde als een rode reus?

Nee. Ze zijn allebei rood omdat hun oppervlak relatief koel is, maar een rode reus is een opgezwollen, oude ster die honderden keren groter is. Een rode dwerg is klein.

Zou leven bij een rode dwerg kunnen bestaan?

Misschien. Er is genoeg tijd, want de ster leeft extreem lang. Maar de uitbarstingen en de korte afstand tot de ster maken het lastig. Onderzoekers weten het nog niet.

Bronnen

Bronnen en verder lezen

De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.