Overblijfsel van een supernova

Neutronenster

Een neutronenster is het samengeperste hart van een zware ster die als supernova is ontploft. Hij is maar ongeveer 20 kilometer breed, de lengte van een middelgrote stad, maar weegt meer dan de zon. Sommige draaien honderden keren per seconde rond.

ongeveer 20 km breed1,4–2 keer de zonextreem dicht
In het kort: Neutronensterren zijn de dichtste objecten die nog geen zwart gat zijn. Als ze botsen, ontstaan er zware elementen zoals goud.
Illustratie van een draaiende neutronenster met bundels straling

Een pulsar zendt bundels straling uit, als een vuurtoren.

Op deze pagina

Ga direct naar een onderdeel

Feiten

Neutronensterren in cijfers

Doorsnede

Ongeveer 20 kilometer

Massa

Ongeveer 1,4 tot 2 keer de zon

Dichtheid

Een theelepel weegt ongeveer een miljard ton

Draaiing

Tot ruim 700 keer per seconde

Ontstaat uit

Een supernova van een ster van ongeveer 8 tot 25 keer de zon

Eerste pulsar

1967, ontdekt door Jocelyn Bell Burnell

Uitleg

Hoe ontstaat zoiets dichts?

Een zware ster maakt in zijn kern steeds zwaardere elementen, tot ijzer. Daarna is er geen brandstof meer. In een fractie van een seconde stort de kern onder zijn eigen gewicht in. De deeltjes worden zo hard op elkaar gedrukt dat elektronen en protonen samen neutronen worden. Wat overblijft is een bol van neutronen, ongeveer 20 kilometer breed. Tegelijk wordt de rest van de ster in een supernova de ruimte in geblazen.

Neutronensterren zijn zo dicht dat een theelepel ongeveer een miljard ton zou wegen, zoveel als een flinke berg. De zwaartekracht aan het oppervlak is ongeveer honderd miljard keer die op aarde.

Ontdekking

Pulsars: kosmische vuurtorens

In 1967 ontdekte de Britse promovendus Jocelyn Bell Burnell een radiosignaal dat precies elke 1,3 seconde terugkwam. Het was zo regelmatig dat het team het eerst als grap “LGM-1” noemde: little green men. Het bleek een snel draaiende neutronenster te zijn: een pulsar.

Een pulsar heeft een enorm sterk magnetisch veld. Langs de magnetische polen worden bundels straling uitgezonden. Als die bundel bij elke draai langs de aarde zwaait, meten we een puls, zoals het licht van een vuurtoren. De snelste pulsars draaien meer dan 700 keer per seconde rond. De Nobelprijs voor deze ontdekking ging in 1974 naar haar begeleider; zij kreeg later wel veel andere prijzen.

Uitleg

Goud uit botsende sterren

Op 17 augustus 2017 vingen de detectoren LIGO en Virgo zwaartekrachtsgolven op van twee neutronensterren die op elkaar botsten, op ongeveer 130 miljoen lichtjaar. Twee seconden later zag een ruimtetelescoop een flits van gammastraling, en daarna keken telescopen over de hele wereld naar dezelfde plek.

Bij die botsing ontstonden grote hoeveelheden zware elementen, zoals goud en platina. Een deel van het goud in sieraden op aarde is waarschijnlijk op zo’n manier ontstaan, lang voordat de zon er was.

Zelf kijken

Een neutronenster zelf zien

De neutronenster zelf zie je niet, maar wel wat hij achterliet. De Krabnevel in de Stier is het overblijfsel van een supernova die Chinese sterrenkundigen in het jaar 1054 zagen: weken lang zelfs overdag. In het midden draait een pulsar, 30 keer per seconde. Met een kleine telescoop zie je de nevel in de winter als een vaag, ovaal vlekje, vlak bij de punt van een van de horens van de Stier.

Vragen

Veelgestelde vragen over neutronensterren

Wat is het verschil tussen een neutronenster en een zwart gat?

Een neutronenster heeft een oppervlak en stort niet verder in. Wordt het overgebleven hart te zwaar, ongeveer meer dan twee tot drie keer de zon, dan kan niets het meer tegenhouden en ontstaat een zwart gat.

Wat is een magnetar?

Een neutronenster met een extreem sterk magnetisch veld, duizend keer sterker dan bij een gewone neutronenster. Magnetars kunnen enorme uitbarstingen van straling geven.

Is er een neutronenster dicht bij de aarde?

De dichtstbijzijnde bekende staan op honderden lichtjaren. Ze zijn niet gevaarlijk voor ons.

Bronnen

Bronnen en verder lezen

LIGO Caltech

De detectoren die zwaartekrachtsgolven van botsende neutronensterren opvingen.

De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.