Poolster

Polaris

Polaris, de Poolster, staat bijna precies boven de noordpool van de aarde. Daardoor lijkt hij stil te staan, terwijl alle andere sterren om hem heen draaien. Al eeuwenlang wijst hij de weg naar het noorden.

Kleine Beerongeveer 430 lichtjaargeelwit
In het kort: De Poolster is niet de helderste ster, wel de handigste. In Nederland staat hij altijd op ongeveer 52 graden hoogte in het noorden: precies je breedtegraad.
Illustratie van de Poolster met de sterren eromheen

Alle sterren lijken in een nacht om de Poolster heen te draaien.

Feiten

Polaris in cijfers

Sterrenbeeld

Kleine Beer, het puntje van de staart

Afstand

Ongeveer 430 lichtjaar

Type

Geelwitte superreus, een pulserende ster

Helderheid

Ongeveer de 50e helderste ster

Hoogte in Nederland

Ongeveer 51 tot 53 graden, afhankelijk van waar je staat

Afstand tot de hemelpool

Minder dan 1 graad

Stelsel

Drie sterren

Uitleg

Waarom staat de Poolster stil?

De aarde draait in een dag om een as door de noord- en zuidpool. Daardoor lijken alle sterren elke nacht een rondje om de hemel te maken. Alleen het punt recht boven de noordpool beweegt niet: de noordelijke hemelpool. Polaris staat daar minder dan een graad vandaan, ongeveer twee keer de breedte van de volle maan.

Daarom lijkt Polaris de hele nacht op dezelfde plek te staan. Zet je een camera een uur op een statief, gericht op het noorden, dan tekenen de sterren cirkels op de foto, met de Poolster bijna stil in het midden.

Bonus: de hoogte van de Poolster boven de horizon is gelijk aan je breedtegraad. In Groningen staat hij net iets hoger dan in Maastricht. Op de evenaar ligt hij op de horizon, op de noordpool recht boven je hoofd.

Tijd

De Poolster is niet altijd dezelfde

De aardas maakt heel langzaam een cirkelbeweging, zoals een tol die wiebelt. Eén rondje duurt ongeveer 26.000 jaar. Daardoor schuift het punt waar de as naar wijst langzaam langs de hemel.

Toen in Egypte de piramides werden gebouwd, ongeveer 4.500 jaar geleden, was de ster Thuban in de Draak de poolster. Rond het jaar 2100 staat Polaris het dichtst bij de hemelpool. Daarna schuift hij weer weg. Over ongeveer 12.000 jaar is Vega de poolster, al staat die minder precies op de pool.

Uitleg

De ster zelf

Polaris is een geelwitte superreus, ongeveer vijf keer zo zwaar als de zon en ruim duizend keer zo lichtsterk. Het is een cepheïde: een ster die regelmatig een beetje opzwelt en inkrimpt, waardoor zijn helderheid licht schommelt, in een ritme van ongeveer vier dagen. Zulke sterren zijn heel belangrijk voor sterrenkundigen, omdat je uit hun ritme hun werkelijke lichtkracht kunt afleiden, en daarmee hun afstand.

Polaris heeft bovendien twee kleinere begeleiders. Het is dus een drievoudig stelsel. Lees meer bij twelingsterren.

Zelf kijken

Zo vind je de Poolster

Gebruik de Grote Beer, ook wel de Steelpan. Die zie je het hele jaar door in het noorden. Neem de twee sterren aan de voorkant van de pan, aan de kant waar de steel niet zit. Trek een lijn door die twee sterren, naar boven, en maak hem ongeveer vijf keer zo lang. Daar staat een niet heel heldere, maar duidelijk eenzame ster: de Poolster.

Sta je met je gezicht naar de Poolster, dan kijk je naar het noorden. Achter je is het zuiden, rechts het oosten en links het westen.

Vragen

Veelgestelde vragen over de Poolster

Is de Poolster de helderste ster?

Nee, lang niet. Er zijn ongeveer vijftig sterren die helderder zijn. De Poolster is bijzonder door zijn plek, niet door zijn helderheid.

Kun je de Poolster vanaf het zuidelijk halfrond zien?

Nee. Ten zuiden van de evenaar staat de Poolster onder de horizon. Daar is ook geen heldere ster die precies de zuidpool aanwijst.

Hoe navigeerden zeelieden met de Poolster?

De hoogte van de Poolster boven de horizon vertelt hoe ver noordelijk je bent. Met een meetinstrument zoals een sextant konden zeelieden zo hun breedtegraad bepalen.

Bronnen

Bronnen en verder lezen

ESA – Gaia

Metingen van afstanden en bewegingen van sterren.

De uitleg op deze pagina is zelf geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. Getallen zijn afgerond; waar onderzoekers het nog niet zeker weten, staat dat erbij. Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.