Mars kan maandenlang een bescheiden oranje stip zijn en rond een gunstige oppositie opvallend helder worden. Het verschil laat zien hoe sterk ons beeld van een planeet afhangt van de onderlinge afstand.
Illustratie van mars; geen weergave van het formaat of detail dat je met het blote oog ziet.
Feiten voor je waarneming
Soort
Rotsplaneet
Diameter
Ongeveer 6.780 km
Gemiddelde afstand tot de zon
228 miljoen km
Omloop om de zon
Ongeveer 687 aardse dagen
Afstanden en afmetingen zijn afgerond. Een gemiddelde afstand tot de zon is niet de afstand tot de aarde op een bepaalde avond.
Rood is een aanwijzing, geen bewijs
Het ijzerhoudende stof van Mars geeft het teruggekaatste licht een oranje tot roodachtige indruk. Maar ook sterren als Aldebaran en Antares kunnen warm gekleurd lijken. Alleen op kleur kun je Mars dus niet aanwijzen. Gebruik een hemelkaart en vergelijk de positie met naburige sterren. Over meerdere nachten verschuift Mars ten opzichte van dat patroon; de figuren van de sterrenbeelden blijven op die tijdschaal vrijwel gelijk.
Wat oppositie betekent
Bij oppositie staat een buitenplaneet vanaf de aarde gezien ongeveer tegenover de zon. Mars komt dan rond zonsondergang op en kan een groot deel van de nacht zichtbaar zijn. De aarde haalt Mars in haar snellere binnenbaan in. Oppositie betekent niet dat iedere passage dezelfde afstand oplevert: vooral de langgerekte baan van Mars maakt het ene moment gunstiger dan het andere. De kleinste afstand kan bovendien enkele dagen naast de oppositiedatum vallen.
De tijdelijke lus tussen de sterren
Rond het inhalen kan Mars een tijdlang achteruit lijken te bewegen tussen de sterren. Dit heet retrograde beweging. De planeet keert niet werkelijk haar omlooprichting om. Het effect ontstaat door de veranderende kijklijn vanaf de bewegende aarde. Je kunt het vergelijken met het schijnbaar terugschuiven van een langzamer voertuig wanneer je dat passeert. Voor een herkenbare lus heb je een reeks posities over weken nodig, geen enkele avond.
Wat een telescoop wel en niet laat zien
Mars blijft ook op gunstige momenten een klein schijfje. Bij rustige lucht en geschikte apparatuur kunnen donkere gebieden en een poolkap zichtbaar worden. De vulkaan Olympus Mons is geen eenvoudig los bergje in een kleine kijker. Tijdens stofstormen kunnen oppervlaktekens vervagen. Begin daarom met een bescheiden vergroting en controleer of het beeld scherp blijft. Meer vergroten helpt weinig wanneer de atmosfeer alle details laat golven.
Een wereld met een andere geschiedenis
Mars heeft een dunne atmosfeer en een koud, stoffig oppervlak. Rivierbeddingen, mineralen en afzettingen wijzen op water in het verleden. Dat is iets anders dan bewijs voor leven: leefbare omstandigheden en aangetoond leven zijn verschillende conclusies. De twee kleine manen, Phobos en Deimos, zijn vanaf de aarde moeilijk te zien naast de veel helderdere planeet. In een beginnerswaarneming blijven ze doorgaans buiten bereik.
Probeer het zelf
Teken gedurende een geschikte waarneemperiode elke week Mars met drie herkenbare achtergrondsterren. Gebruik hetzelfde stukje hemel en noteer datum en tijd. Zet later de posities op één kaart. Beschrijf eerst de beweging die je daadwerkelijk vastlegt en vergelijk die pas daarna met een voorspelde baan. Niet iedere reeks omvat een volledige retrograde lus.
De kijktips beschrijven algemene omstandigheden. Voor een concrete avond heb je een hemelkaart of efemeride nodig die op jouw locatie, datum en tijd is ingesteld.